ЧIиркъатIа росдал сипат

Ахазулъ тIерхьараб ЧIаркъатIа росу-Дагъистаналъул куракул тахшагьар-ГIанди гIурул берцинаб расалъиялда, ралъдал гьумералдаса 450 метралъул борхалъиялда буго, гьелъул географиялъулал координаталги 42° 47‘ 81“ СШ, 46° 43‘ 15“ ВД ккола, росдал ракьалъул площадь 120 кв км буго. 2010 соналъул переписалда рекъон росулъ 800 хъизаналда буго 1843 рухI. Росдал гIорхъаби руго северияб рахъалда ГIаркьухъ, северо-востокалда ЧIикIаб, востокалда Генуб, югалда ГIашилтIа, юго-западалда Игьали, западалда Гъадари росабазулгун. Гьанир тIоцересел гIадамал рештIун руго нилъералда цебесеб эраялъул VIII-V веказда, гьелъие нугIлъи гьабула ХIаритани абулеб бакIалда кьурда рикIарал хъвай-хъвагIаяз. Росдал ракьазда цебе заманалда рукIун руго гIемерал кулаби, жиде-жидер тухумалъул гIисинал росабилъун ругел, гIага-шагарго нилъер эраялъул IX векалда ислам диналде руссиндал гьел кулаби цо росуялде данделъун руго. Дагъистаналда ислам тIибитIизабурав гIарабазул бодул цевехъан Абул-Муслим шайихас ЧIиркъатIа тола жиндирго вац ГIали-султан, гьес кулаби цо кIудияб росуялде руссинарула. ГIалисултанил хобги чIекъдерил хабалалъ буго, гьенире зияраталъ гIемерал бусурбабиги хьвадула. Абул-Муслимил хIурматалда IX векалъ бараб сиги буго росулъе жанире лъугьунеб бакIалда.

ЧIиркъатIа абураб цIар росдае кьеялъул батIи-батIиял пикраби руго. БатIараблъун бихьула гIандадерил мацIалдасан бачIанин абураб. ЧIир-чIабатI, къатIа-бакI, ай чабатI бугеб бакI. Росдал «Къевукь» абулеб бакIалда чIабатI бахъулаан, гIадамаз гьеб хъирис инабизе дарудае ва цIибилалде рахунел унтабазде данде хIалтIизабулаан. Архивалъул хъвай-хъвагIаязда рекъон, чIекъдерица Таргъуялъул Шамхаласе щибаб рукъ рикIкIун магъалоде цо ратIал чIабатI бакIарулаан. Имаматалъул заманалда гьаниб бахъараб чIабатI хIалтIизабулаан гъазизабазе тункIихер гьабизелъун, гьелдаса хадуб шахтаздаса чIабатI бахъулаан россиялъул, франциялъул ва голландиялъул къапилабаз. Лъан букIине рехсон тезин, гьаниса 1886 соналъ бахъана 500 азаргоялдаса цIикIкIараб пуд чIабтIил.

Росулъ буго гьоркьохъеб школа, гIолилазул спорталъул школа, лъималазул ах, ГIалибег Тахо-Годил цIаралда бугеб республикаялъул историялъулгун архитектураялъул музеялъул филиал, росдал библиотека, Культураялъул рукъ, участкаялъулаб больница, пихъил консервал гьарулеб завод, почталъул отделение, полициялъул поселокалъулаб отделение.

Совет власталъул тIоцересел соназго росулъ рагьана изба-читальня, жакъа гьеб сверун буго Культураялъул рукъалде. Гьанир кидаго рукIана кьурди, кечI-бакъан хириял, искусствоялъул хIаракатчагIи. Кепав махсарочи ПирмухIамадов Паша, шагIир ва харбил устар Пашал МухIамад, кочIахъан ва композитор Рамазанов ГIабас-МухIамад, халкъиял кочIохъаби Мусаласул ПатIи, ГIабдулаев МухIамад, Пахруев Герехан, Ибрагьимов ЖахIбар, ХIосенов МахIмуд, МухIамадова Халисат-гьелъ ахIулел кучIдул жакъаги радиоялдасан рагIизе бегьула.

Росу буго магIарухъа гIатIиракьалде унеб нухда. Гьединлъидал ЧIиркъатIа росуялъул кидаго цIикIкIараб кIвар букIана Дагъистаналъул политикияб ва экономикияб гIумруялъе. Росдал тарихалъул хIакъалъулъ хъварал баянал яги документал цIунун гьечIо. Кавказалъул рагъул заманалда росу чанго нухалда биххизабуна ва цIа гъун бухIана. ГIемерисел магIарулазул росабазулго гIадин, гьаб росдал тарихги хъван буго хунжрузул балалда биялъ ва хабалазул заназда лълъиниялъ бикIун. Россиялде цолъизабизегIан ЧIиркъатIа росу унаан Гъойсубулиязул жамгIияталде. 1864 соналда гIуцIцIана Темир-хан-Шура округ ва росу бачана гьеб округалда гъорлъе. 1883 соналъ ГIанди округ гIуцIцIидал, росу гьенибе рехана. Совет хIукумат бахъидал 1930 соналъул 25 декабралъ бахъараб ВЦИК-алъул хIукмуялдалъун Гумбет район гIуцIцIула ва ЧIикъатIа росу гьеб районалда гъорлъе бачуна. Архивазда ратарал документазда рекъон 1873 соналъ росулъ вукIун вуго 151 цIаракиялда («дымов»-гьедин буго документазда), 539 чи. 30 соналдасан, ай 1903 соналъ 216 цIаракиялда 693 чи. 1929 соналъ 249 магIишаталда («дым» хисана «хозяйствоялъ») 819 чи. Росдал гIадамаз бетIербахъиялъе аслияб куцалда хIалтIизабула ахихъанлъи ва боцIухъанлъи. Дагъистан республикаялъе автономия кьеялъул
Декрет ВЦИК-алъ къабул гьабуна 1921 соналъул 20 январалъ, ЧIиркъатIе Советияб хIукумат бачIана 1921 соналъул 11 марталъ. Росдал исполкомалъул тIоцебесев председатель вукIана ЧIохъа ГIусманов Зайид, гьесул секретарьлъун Зираров КъурахIма. Гьев  КъурахIма вукIана адабият лъалев ва бокьулев чи, жиндиргоги букIана гьунар кучIдул гьаризе. КъурахIмайил гьобол ва гьудул вукIана Аргъваниса Шамхалов ГIабдулатIип, гьел гIемер цоцахъе гьоболлъухъ щолаан. Гьедин 1924 соналъул риидал Аргъваниве вачIуна Москваялъул университеталда цIалулев вукIарав ГIабдулатIип жиндаго цадахъ цIалулев осетинав Константин Гатуевгун цадахъ, хадусеб заманалда гьесул вахъуна цIар рагIарав хъвадарухъан Дзахо Гатуев. Зирарил КъурахIмайица бицараб хабаралъул кьучIалда хъвараб буго Гатуевасул «Гага-аул» абураб къисса. Дол соназ ЧIиркъатIа ккарал хIакъикъиял лъугьа-бахъиназул бицунеб хабар буго гьеб.

ЧIекъдерил гIадамал кидаго хъвай-цIали, лъай хириял чагIи рукIана, XIX векалъул байбихьудаго росулъ букIана доб заманалда рекъон лъикIаб лъай щолеб мадраса. Гьанир цIалулаан батIи-батIиял росабалъа мутагIилзаби, гьезда гъорлъ рехсезе рекъарал руго хадуб Дагъистаналъул ва Чачаназул имамзабилъун рахъарал Генуса Гъази-МухIамад ва Шамиль. Жидер заманалда гьанир  цIалулел рукIана магIарул поэзиялъул классикал БакьайчIиса ЧIанкIаги ХъахIаб росулъа МахIмудги.

Росдал тарих тIей гьечIого бухьараб буго Кавказалъул рагъул тарихалда. Шамилил чIчIей ЧIиркъатIа букIана, 1837 соналъул сентябралдаса 1839 соналъул 2 июналде щвезегIан гьаб росу имаматалъул тахшагьарлъунги букIана. АхIугохIда рагъ байбихьилалде росулъ 300 гIанасеб цIараки букIун батани, гохI гIурусаз бахъидал росулъе, тIадбуссана гIицIго 12 цIараки, хутIарал АхIугохIда шагьидлъун яги гIурусазухъе асирлъуде ккун тIагIана. Имамлъун Шамил лъазавулеб мажлисги ЧIиркъатIа букIана. АхIугохIда рагъал унеб 80 къоялъ чIеркъ росуги тун гохIде гочуна, чIобоголъараб росуги бухIун. ГохIда тIоцебесев шагьидги чIиркъатIаса МуртазагIали вукIана. Кидаго Шамилил хьолбохъ вукIунаан ЧIиркъатIаса ХIадис.

Къокъаб шаригIатин цIар лъураб 1877 соналъул восстаниялдаги чIекъдерица жигараб гIахьаллъи гьабуна. ДибирмухIамадилги Ахъбердиласулги бетIерлъиялда чIекъдерил гIолохъабазул къокъа тIаде кIанцIула Кьохъ букIараб гIурусазул гарнизоналде. Гьеб гIахьаллъиялъухъ росу Сибиралде гочинабизехъин букIана, амма росдацаго бакIарун гIарацгун гочиналъул иш тIубалел хIакимзабазухъе чагIи ритIула ва гьедин росдада тIаса балагь бачахъизе кIола.

ЧIиркъатIаса кIигоял гIахьаллъана гIурусгун япониязул рагъулъ. Гьел кола ХIамзатил лъимал, вацал ГIалиги ГIали-Валиги. КIиявго рагъадаса тIад руссана каранда Георгийил хъанч абураб медальги бан. ГIали-Валие гьелда тIадеги жиндирго цIар тIад хъвараб хвалченги букIана кьун япониязул «инарал» (гьедин обулаан ГIали-Валица) ас пленалъе восаралъухъ.

ГIемерал соназ росдал жамагIаталъе имамлъи гьабуна бергьараб лъай бугев гIалим-гIарабист ШайихмухIамадица. Гьесул гIакълу ва гIумру бичIчIиналъул хIассил ккола росдал Доргъоло абулеб бакIалда ругел ахал. Гьале, 100-ялдасаги цIикIкIун соналъ росдае пайдаялъе хIалтIулел руго гьел ахал. Гьаниб цIар рехсезе мустахIикъав вуго Дагъистаналда цIар рагIарав шаргIалъул гIалим МухIамадсултан. Мискин-пакъирасул кидагосев кумекчи, жиндир вацIцIалъиялъул ва ритIухълъиялъул цIар арав гьев 1885 соналъ тIамула Авар округалъул къадилъун ва гIумруялъул ахирисеб къоялде щвезегIан 30-ялдаса цIикIкIараб соналъ гьеб хъулухъалда хIалтIула. ГIадада гуреб чIекъдерица гьесул заниялда хъван бугеб «Гьав хун гьечIо, кьижун вуго»-ян. Росуцоязда гьев кIочене гьечIо!

Граждан рагъал унел ва хIуригат бахъулеб соназ ЧIиркъатIе чанго нухалда вачIуна Дагъистаналъул 5-абилев имам ХIоцоса Нажмудин. Совет хIукумат чIекъдерица цоцалъ рекъон къабул гьабичIо. Росулъ рукIана цIияб хIукуматалъул рахъ ккуралги, гьелда данде чIун Нажмудинил рахъ ккуралги. Абизе ккола цIикIкIунисел имамасул рахъалда рукIанин, шаригIаталъе хилиплъизе къабулав чи росулъ гIемер вукIинчIо. Нажмудинил рахъалда ругел жидедехунго цIазелъун большевиказ абизе байбихьана динияб рахъ ва гьеб цебетIезаби бугин жидерги мурадин абун. БахIарчиго цIияб власталъул рахъ кколезда гъорлъ рукIана багIарал гвардейцал МухIамадов ХIажи (ХIуриял), Уллубиев ГIусман, Рамазанов ГIабас-МухIамад…

I936 соналъ гIуцIцIана колхоз. Гьеб гIуцIцIиялъул хIаракатчагIилъун рукIана  МухIамадов ХIажи (ХIуриял), Рамазанов ГIабас-МухIамад, МухIуев МухIамад, ГIалисултанов Каримула… ГIанди гIурул жаниблъиялда бугеб росдал руго тIубараб лъагIелалъ боцIи рехъаде гъезе бегьулел сагаби. Субтропикалъул гIадинаб тIабигIаталда  санагIалъи буго тIагIамал пихъал рижизаризе. Гьединлъидал росдал МахIач Дахадаевасул цIар лъураб колхоз букIана ахихъанлъиялъулгун боцIухъанлъиялъулаб. Колхозияб магIишат цебетIезабиялъулъ лъикIал ишал гьаруна колхозалъул бетIерлъуда рукIарал МухIамадова (Маил) Хажица-цIакъ захIматал рагъул соназ йикIана гьей кьварарай гIадан бетIерлъуда, Сабуев Абулжанатица, МухIамадов Жамалдинас, ХIажиев МухIамадица, МухIамадов ГIисаца, Ибрагьимханов Ибрагьимханас, МухIамадов Басирица, Шахмирзаев КъумахIажица, ХIадисов Камилица, МухIамадов Камилица…

ЗагIипаб, кидаго налъабазда бугеб колхоз букIаниги МухIамадов Жамалдинида кIвана росулъ батIи-батIиял бакIал разе. Гьесул хIаракаталдалъун бана росулъ Культураялъул рукъалъул ва библтотекаялъул мина, рагъда тIагIарал росуцоязе памятник, базе байбихьана колхозалъул ва росдал советалъул контораялъе мина… Гьеб мина бан рагIалде бахъинабуна Шихмирзаев КъумахIажица. Гьединго КъумахIажица рес батана Доргъоло абулеб бакIалда цIиял ахал гIезаризе. Гьесго росулъе кIармил кьо базе ва магIарде нух бахъизе байбихьана. Гьел хIалтIаби рагIалде рахъинаруна ХIадисов Камилица.

Колхоз гIуцIцIиялъе жигаралда хIалтIаразулъ рехсезе мустахIикъал руго бригадир Ибрагьимова Анисат, ахихъаби ГIабдулаев ГIали, МухIамадов ТIагьа, гIухьби ГIумаров МухIамад, МухIамадов Къурбан, Пахруев Герехан…

Ниж чIухIула росдал тарихалда лъалкI тарал чIиркъатIисездаса. МухIамадова (Маил) Хажи хIалтIулей йикIана Буйнакскалда милициялда, захIматал рагъул соназда колхозалъул ва росдал советалъул председательлъун, йищун йикIана ДАССР-алъул Верховный советалъул 4-абилеб ахIиялъул депутатлъун.

ХIажиев МухIамадзагьид Москваялда тIобитIараб Бергьенлъиялъул парадалъул гIахьалчи, БагIараб ЦIва ва ВатIанияб рагъул орденазул, гIемерал медалазул кавалер.

ГIалиев Салман районалда тIацебесел шоферзабазул цояв, ХIари магIардаса Хасавюрталде нух бахъидал тIоцебе гьеб нухасан машина бачарав чи.

МухIамадгIалиев ТIагьир ва МухIамадтIаминов ХIасан-ХIусейн, колхозалъул хиси гьечIел шоферзаби, районалда шоферлъиялъул махщел тIоцебе щваразул цоял. Машинаялъе хисизе запчастал гьечIеб заманалъ, щиб ургъунги гьез машина чIун толароан. Къаси машинаялъул фараби хIалтIулареб мехалда, чIартида бакараб цIаялъ канлъиги гьабун машина бачунаан гьез.

Колхозалъе машина бачIинегIанги, гьеб бачIун хадусаги къайи баччулаан оцазда бараб гьокоялъ. Гьел гьакалги къачIазе, щула чIезаризе кколаан. Гьеб иш МухIамадов (Паризал) ГIалицагIадин мухIканго гьабулев устар сверухъ росабалъцин вукIинчIо. Гьев вукIана къадахъан, цIулал устар, маххул къебед…

ГIалиев Муртуз, врач, ЧIиркъатIаса тIоцебесев тIадегIанаб лъай щварав специалист. ГIемерал соназ хIалтIана райбольницаялда ва Буйнакскалъул гарнизоналъул госпиталалда врачлъун.

МухIамадов ТIагьа, ахихъан-цIолбохъан, кIвахI гьечIев хIалтIухъан, жигарав жамагIатчи. БергъучIи ахикьа, гьес ах цIигьабизегIан бакIарулаан 700 кг цIолбол, гьес ах хIалтIизабизе байбихьун 5-абилеб соналъ БергъучIиса бакIарана 20 тонна сахаб цIолбол. ТIагьаца гIемераб хIалтIи гьабуна росулъ гIадамазул рукIа-рахъин, цуцазул гьоркьолъаби рекъезариялъе.

Рамазанов ГIабас-МухIамад, Дагъистаналда цIар тIибитIарав кочIохъан ва композитор, росдал тарих бокьулев ва лъалев чи, гIемераб заманалъ росдал парторганизациялъе бетIерлъи гьабуна.

МахIмудов ХIасан, МухIамадтIагьиров (Парил) МухIамад ва Юсупов ХIасанилав жидеца хъулухъ гьабулеб ахикьа цIакъго цIикIкIараб пихъил бачIин бакIарарал ахихъаби, лъабавгоги мустахIикълъана «За трудовую доблесть» медалалъе ва «Знак почета» орденалъе.

Гитлерил фашистал нилъер ВатIаналде тIаде кIанцIараб заманалда чIекъдерил бихьинал ВатIан цIунизе рахъана. Рагъде ана 110-ялдаса цIикIкIун чи, гьезул 53 яс рухI кьуна ВатIаналъе гIоло. Тылалда хутIаралги хIалтIулел рукIана «Кинабго фронталъе! Кинабго бергьенлъиялъе!»-абураб ахIиялда гъоркь. Росдаца бакIарулаан фронталда ругезе кванил сурсатал ва хинаб ретIел, хIалтIулаан окопал рухъиялда, канал гьабиялда. Рагъул кьогIлъиялде тIаде цоги балагьги бачIана чIекъдериде. Чиясул ургъел гьабулареб хIукуматалъул политикаялъул къурбаналлъун лъугьана ЧIиркъатIаса 17 хъизан. 1944 соналъул цIорораб хасало чачаналги гочинарун чIобоголъарал гьезул росабалъе, хIал гьабун гочинаруна магIарулал. ЧиркъатIаса гочарал 17 хъизаналъе яшав гьабизе бихьизабуна чачаназул Зандакъ ва Даттых росаби. Гьедин гочарал хъизабазе тIадруссун ЧIиркъатIе рачIине рес щвана гIицIго 15 соналдасан, ай 1959 соналъ.

Рагъ лъугIун бергьенлъигун тIад руссараз нахъ бахъичIого байбихьана рагъалъ чIунтараб магIишат чIаго гьабизе.

ГIумаров Султанбег-байбихьаралдаса ахиралде щвезегIан рагъда вукIана, гIахьаллъана Берлин бахъиялда. Рагъдаса хадуб райфинотделалда батIи-батIиял хъулухъазда хIалтIана.

(ДихIил) ХIажиев МухIамад-ХIасан хIорихъ вагъана, квер лъукIун букIана, рагъдаса тIадвуссана инвалидлъун.

Рамазанов ХIамзат-фронталде ана рагъул тIоцебесел къоязго, С. Буденныясул рекIаразул дивизиялда вукIана, 1944 соналъ Житомир бахъулаго лъукъана, рагъдаса тIад вуссана бох гIайибав инвалидлъун.

Къурбанов Жамал-Кавказалда вагъана, Малая земля абулеб бакIалъул рагъул гIахьалчи, гIемерал орден-медалазул кавалер.

Сабуев МухIамад-кваранаб гъеж гьечIого рагъдаса тIадвуссана, гIемерал соназ колхозалъул бригадирлъун хIалтIана, жиндирго гIарцухъ росулъе лъим бачана, гIемерал хIалтIаби гьаруна садакъаде.

ГIумаров МухIамад-вагъана Польшаялда ва Чехословакиялда, гIемерал орденал-медалазул кавалер. 1946 соналъ рокъове тIадвуссун хадуб колхозалда вехьлъун хIалтIана. 1999 соналъул августалда, чачаназул питначагIи Дагъистаналде тIаде кIанцIидал, жиндирго чанахъанасул туманкIги босун 80 сонил гIумруялде вахарав чи Дагъистан цIунулезул цебесеб кьерда вукIана.

ГIусманов ГIабдулкарим-«БагIараб цIва» орденалъул ва гIемерал медалазул кавалер, Кенигсберг шагьар бахъулаго кваранаб бералдаса ватIалъана. Росдае пайдаял гIемерал хIалтIаби гьаруна, мажгитал рана, кьоял гьаруна, лъинал рахъана, къулгIаби гьаруна. Лъади РахIматицагун цадахъ гIезаруна 11 лъимер, РахIмат ккола «Мать-героиня».

МухIамадов Къурбан-рагъде ана 1942 соналъ, «БагIараб цIва» орденалъул ва гIемерал медалазул кавалер, рагъулав связист, вагъана Кавказалда ва Крымалда.

 Рагъдаса тIад руссарал нахъ бахъичIого биххараб магIишат гIуцIцIизе журана. ГIемерисел хIалтIана партиялъулгун магIишатияб хъулухъазда. Гьедин, ХIажиев МухIамадзагьид хIалтIана партиялъул райкомалда отделалъул заведующийлъун, Сабуев МухIамад-Гумбет райПО-ялда, Къурбанов Жамал-колхозалъул бригадирлъун, ГIумаров Султанбег-финаснсазул агентлъун…

Рагъул соназ росулъ гIисинал лъимал ва херал чагIи гурони бихьинал хутIун рукIинчIо. Кинабго захIмалъи баччизе ккана руччабаз, лъималаз, хераз… Ва гьел кIвахI гьечIого хIалтIана бергьенлъи гIагар гьабизелъун. Тылалда гьабураб жигараб хIалтIухъ гIемерал мустахIикълъана медалазе.

Совет хIукуматалъул тIоцересел соназ росулъ комсомолазул ячейка гIуцIцIарав ва гьеб организациялъул секретарьлъун вукIарав чи ккола ГIалисултанов Каримулла. Хадусел соназ гьев гIемер дандчIвалаан цIалдохъабигун, пионералгун, комсомольцалгун, гIолеб гIелалъе тарбия кьеялъе гIемераб хIалтIи гьабуна гьес. Росулъ партячейкаялъул жигарчагIилъун рукIана МухIуев МухIамад, ГIабдулаев ГIали, Насибов МуртазагIали, Ибрагьимова Анисат, Рамазанов ГIабас-МухIамад…

ЗахIматал рагъда хадусел соназ росдал магIишат цебетIезабиялъе кIвахI тун хIалтIана ва  магIишат чIаго гьабурал ккола хиси гьечIев ахихъабазул бригадир Султанбегов МухIамад, боцIухъан ГIалиева Чакар, хурухъан ХIабибова Хадижат, доярка ГIусманова Аймеседо ва гIемерал цогидалги.

ЧIиркъатIа школа рагьана 1929 соналъ. Гьеб соналъ цIалулел рукIана 55 цIалдохъан, гьезда гъорлъ 17 яс, дарс кьолаан 3 учителас. ТIоцебе росулъе хIалтIизе вачIарав гIурус миллаталъул учитель вукIана Сое Виктор Иванович. Рагъул тIоцебесел къоязго гьев доброволец кьун гIарзагун фронталде ана. Ва тIокIаб эсул лъалкI тIагIана. Жиндирго хирияв цIалдохъан Расулов МухIамадихъе фронтилдаса бачIараб сурат гурони гьесул щибго лъалеб жо хутIичIо. Сураталда гьесул гурдеялда рукъарал петлицабазда хъван рукIана хIарпал ЛВТУ. Гьел хIарпаз кумек гьабуна росдал школалъул цIалдохъабазе учитель валагьизе. ЛВТУ-ялъул магIна букIун буго Ленинградское военно-топографическое училище. Гьедин ватана нижеда гьев. ХвезегIан гьесулгун бухьен къотIизе течIо цIалдохъабаз. ЧIекъдерица кIудияб адабгун ва рокьигун ракIалде щвезарула росулъ хIалтIарал гIурус учительзабазул цIарал: Еременко Нина Ивановна,  Самарцева Екатерина Алексеевна, Бичук Ангелина Григорьевна, Артамонова Галина Ивановна, Жаденова Нина Ивановна, Тесля Евдокия Ивановна, осетинал Хидирова Дарья Алексеевна, Темирова Галина Аслангереевна ва гIемерал-гIемерал цогидалги. Гьел росдада кIоченаро, гьанжеги гьезул цоцоязулгун бухьенги тIун гьечIо нижер. КIочонаро нижеда росулъа тIоцересел учительзабиги Мирзаев МуртазагIали, МухIамаднурова Суайбат, СагIадулаева Айханум, Сулейманова ГIашаэбел, ГIалиева Загьраъ.

ГIемерал соназ школалъе бетIерлъи гьабуна ЛъаратIа росулъа Шихмирзаев МухIамадица. ЦIалун институтал лъугIарав чи вукIинчIониги, гьев вукIана гьунар бугев гIуцIцIарухъан, ва унго-унгояв цевехъан, гьесда цадахъ завучлъун вукIана Гьоор росулъа Ибрагьимов Рамазан-тIадегIанаб лъайгун районалде тIоцере рачIаразул цояв. Росуцояз кIудияб адабгун ракIалде щвезавула 10 гIанасеб соналъ школалъе нухмалъи гьабурав Килалъа ХIажимухIамадов ХIажияв. Гьев ккола районалде хIалтIизе рачIарал диплом бугел математиказул тIоцебесев. Гьесул заманалда школа лъугьана 8-сонилаблъун. Гьеб заманалда школалъул завучлъун вукIана 15-гIанаб соналъ гьеб хIалтIи гьабурав Инхоса МухIамадов СайгидулбатIал. Гьев махшел бугев мугIалимас битIараб нухде рачана гIемерал гIолохъанал учительзаби. СайгидулбатIалидаса хадуб школалъул завучлъун хIалтIана МухIамадов Рамазан, филологиял гIелмабазул кандидат, районалда хIалтIулел учительзабазда гьоркьов вугев цого цо гIалимчи вукIана гьев. Пашаев ШайихмухIамадица бетIерлъи гьабулел соназ школа букIана тIокIаб жиб бахинчIеб борхалъиялда. Гьел соназ ЧIиркъатIа гьоркьохъеб школалда цIалулел рукIана районалъул киналго абухъего росулъа лъимал, рукIана сверухъ районазул росабалъагицин. Школа букIана районалда бищун лъикIаб ва республикаялда бищун лъикIазул цояблъун. Хадусел соназ школалъул нухмалъулеллъун рукIана цоцада хадур Гьиматова ГIайшат, ГIабдуразакъов МухIамад, Ибрагьимов Ибрагьим, МухIамадов КъурахIма. Жакъа къоялда школалда  цIалулев вуго 280 цIалдохъан, гьезие дарс кьола 40 мугIалимас. Директорлъун вуго МухIамадов МухIамад, завуч-ХIажимухIамадов МухIамаднаби. Нилъер къоязда гьенир хIалтIулел руго гьунар бугел лъай кьеялъул хIалтIухъаби: Лъай кьеялъул отличник ГIумарова Чакар, Дагъистаналъул мустахIикъай учительница Гьиматова ГIайшат, Россиялъул лъай кьеялъул хIурматияй хIалтIухъан МухIамадова Галина, гьединабго цIар бугев МухIамадов Гъайирбег, Президентасул грант-нусазарго гъурущ щварал учительзаби Ибрагьимов Ибрагьим ва МухIамадов Гъайирбег.

Рагъда хадусел соназ ЧIиркъатIа хIалтIизе лъугьана пихъил консервазул цех. Чанго соналдасан гьелъул завод лъугьана, жакъа «Агрофирма Чиркатинская» абураб цIаралда хIалтIулеб буго. Гьеб заводалъе тIоцебе бетIерлъи гьабуна ЧIикIаса Абакарица, хадусел соназ заводалъе директорлъи гьабуна ГьоцIалъа Салимханов Зайнудиница, гьенисаго Хъазанбиев Макъачилас. Заводалъул цIакъго лъикIал хIасилал рукIана  ХIажиев МухIамадица гьелъие бетIерлъи гьабулел соназ. Гьелъ лъагIалида жаниб миллионалдаса цIикIкIун банка хIадурулаан сахаб компоталъул. Гьел соназ производствоялъе бетIерлъи гьабулаан Гъазанище росулъа лъарагIав СалахIбегов ГIусманица. Заводалъул жигарал хIалтIухъаби рукIана МухIамадов Ибрагьим (Тушаханил), ГIусманова ХIалимат, ХIасанова Загьра, ХIасанова Хадижат, Зубаирова ПатIимат, ГIабдулатIипов СагIду, ХIажиев МухIамадзагьид, ХIасанилаева Написат, гьей ДАССР-алъул Верховный советалъул депутатлъунги йищун йикIана. ГIемерал соназ заводалъе бетIерлъи гьабурав ХIажиев МухIамад вукIана бажарун иш бачунев гIуцIцIарухъан. Заводалъул директорлъиялдаса гьев вачана районалъул бетIерлъун, ва гIумруялъул ахирисел къоязде щвезегIан районалъул собраниялъул председательлъун хIалтIана.

Чанго соналъ Гумбет районалъул ВЛКСМ-алъул тIоцебесев секретарьлъун хIалтIана ХIадисов Камил,  хадуб гьев хIалтIана гьединго колхозалъул председательлъун ва ветеринарияб лечебницаялъул бетIерав зоотехниклъун.

ЧIиркъатIа буго гидрометеослужбаялъул постги. Пост рагьаралдаса нахъе хвезегIан гьелъие бетIерлъи гьабуна ХIусейнов ХIажица. Гьев вукIана кутакалда динияв (доб заманалда диниял чагIи кинаб бугониги хъулухъалда толароан), гIараб гIелму цIаларав, вацIцIадав Аллагьасул лагъ. Гьанже посталъул хIалтIи гьабула ХIажиев МухIамадзагьидица.

ЧIеркъ чIухIарал руго росулъ ри жарал гIалимзабаздаса, аскарияздаса, тохтурзабаздаса, педагогаздаса, спортсменаздаса…

МухIамадов ГIабдулкарим – доктор физико-математических наук, профессор, Почетный работник высшего профессионального образования России. Заведующий кафедрой дискретной математики и информатики факультета математики и компьютерных наук Дагестанского государственного университета. 140-ялдаса цIикIкIараб гIелмияб хIалтIул автор, гьес гIуцIцIана Дагъистаналда дискретныяб математикаялъул школа,  куцана чанго математикаялъул гIелмабазул кандидатал.  Гьесул гIелмуялъул область буго теория функций, математикияб кибернетика, графазул теория, алгоритмазул теория, компьютералъул грфика ва программирование.

МухIамадов Рамазан – поэт, кандидат филологических наук, ХъахIаб росулъа МахIмудил творчество лъазабиялда тIад хIалтIана, гьес гIемерал гIелмиял тIахьалги кучIдузул асаразул тIахьалги къватIире риччана: Дагъистаналъул халкъазул мацIал кин рижарал, гьел халкъал кин лъугьарал, дунялалда ругел мацIазулги дагъистаналъул халкъазул мацIалги данде кквей, гьезал релълъараб рахъ ва батIалъи-гьеле рамазанил  гIелмиял суалал ва рахъарал тIахьазул аслияб рахъ.

ГIалиев Шамиль – кандидат физико-математических наук, программист, 10 гIелмияб хIалтIул автор. Гьев тIад хIалтIулеб гIелмуялъул суалал руго теория кодирования, программирование. Шашкабазул ва международный шашкабазул рахъалъ чанго нухалда Дагъистаналъул чемпион ва кандидат в мастера спорта.

АхIмадов МухIамад – кандидат технических наук, ОАО «Газпромалъул», «Подземгидроминерал» НПЦ-ялъул  лабораториялъул заведующий, ДНЦ РАН-алъул Институт проблем геотермиялъул аслияв гIелмияв хIалтIухъан, печаталда бахъана гьесул 90-ялдаса цIикIкIун гIелмияб хIалтIи.

ГIамиргIалиев ГIли – кандидат медицинских наук, Москваялъул П. А. Герценил цIаралда бугеб онкологиялъул научно-исследовательский институталъул гIелмияв хIалтIухъан, печаталда бахъана 12 гIелмияб хIалтIи.

ГIабдусаламов АсхабгIали – кандидат филологических наук, ЧIиркъатIаса тIоцебесев ва жеги тIокIав гьечIев МГУ-ялъул выпускник, ИЯЛИ ДНЦ РАН-алъул гIелмияв хIалтIухъан, печаталда бахъана 25 гIелмияб хIалтIи.

МухIамадов МухIамад –Кавказалъул светияб институталъул ректор,  кандидат философии и парапсихологических наук, 1998 соналдаса академик академии «Авиценна», «Академия Авиценна» Дагъистаналъул регионалияб организациялъул Президент, 2011 соналъ щвана Макаренкол орден, ва кьуна «Лучший педагог России» абураб цIар, печаталда бахъана 200-ялдаса цIикIкIун гIелмияб хIалтIи.

ГIамиргIалиев МухIамад – тIадегIанаб категориялъул врач, Заслуженный врач РФ, Орловская областная онкологическая больницаялъул бетIерав врачасул заместитель, Орловский государственный университеталъул преподаватель.

ГIалисултанов Эсенбулат – Заслуженный работник культуры России, А-п. Салаватовасул цIаралда бугеб ЛъарагIазул музыкалиябгун-драмаялъул театралъул заведующий постановочной частью.

ГIлисултанова Эсмая Ибрагьимовна –ГIалисултанов Эсенбулатил лъади, ракI бацIцIадаб хIалтIухъ 1986 соналъ гьелъие кьуна «Отличник здравоохранения СССР» абураб цIар, Республикаялъул психиатрическая больницаялъул медсестралъун хIалтIана гIемерал соназ.

АхIмадов Абуталиб – инженер гидростроитель, Дагъистаналъул Заслуженный строитель, «Русал» фирмаялъул «Центральная Европейская алюминиевая компаниялъул» Генералияв директорасул заместитель, хIалтIулев вуго Черногориялъул Никшич шагьаралда.

Расулов Камиль – «Стекловолокно» заводалъул цехалъул начальник, Отличник химической промышленности РФ.

ХIабибов ГIабдула – Совет Армиялъул полковник, Тбилисиялда, Бакуялда гIемерал цоги бакIазда хъулухъ гьабуна… Служба лъугIана Самараялда, хвана ва гьенив вукъун вуго.

Пашаев ГIабдулкъадир – Совет Армиялъул полковник, инженер строитель, рагъулал аэродромал ралев чи,СССР-алъул батIи-батIиял шагьаразда, ва Монголиялда хъулухъ гьабуна СССР-алда ва Варшавский Договоралъул улкабазда гIемерал рагъулал аэродромал рана гьесул бетIерлъиялда гъоркь.

Шахмирзаев Камиль –авиациялъул майор, Калининградалдаса Сахалиналде щвезегIан СССР-алъул шагьаразда рагъулав летчиклъун вукIана. Лъабго соналъ рагъулав специалистлъун хъулухъ гьабуна Лаосалда

Юсупов МухIамад –орден «Красной Звезды» щварав афганец, хIалтIулев вуго Кизляралда жанисел ишазул органазда.

Абулжанатов Багьавудин – Афгъанистаналъул рагъул гIахьалчи, гьезул халкъалъе къваригIараб къайи ва продуктал раччулел машинаби цIунун гIемер гьеб улкаялде хьвадана.

Шихмирзаев Шарип – Дагъистаналъул таможнялъул пачалихъияв таможенныяв инспектор.

Шихмирзаев Мухтар – майор внутренней службы, педагогикиял гIелмабазул  кандидат, хIалтIулев вуго МахIачхъалаялъул Советский районалда бугеб миграционныяб службаялъул начальниклъун …

Набиева Заба – тIадегIанаб лъай щварай ЧIиркъатIаса тIоцеесей чIужугIадан, гIемерал соназ колхозалъул бухгалтерлъун хIалтIана.

МухIамадов Муртаза – «ЧиркейГЭСстроялъул» кьурабалъе ххарулев чи, 1967 соналъул апрелалда борхатаб чаран кьурда гьес хъвана «Мы покорим тебя, Сулак!»-абун, эсул хIакъалъулъ очерк бахъун букIана I967 соналъул «Вокруг света» журналалъул 5-аб номералда.

МухIамадова ГIайшат – Дахадаев колхозалъул агроном, ЧIиркъатIа сельисполкомалъул председатель, I990 соналъул апрелалъ, Москваялда букIараб Россиялъул аграрниказул учредительныяб собраниялъул делегат.

МухIамадханов МухIамад –хIалтIана Дахадаев колхозалъул экономистлъун,  ЧIиркъатIа сельисполкомалъул председательлъун, Гумбет районалда бугеб МРИ ФНС России №15-алъул начальниклъун, 2001 соналъул февралалъ Москвалда В. В. Путинилгун налоговиказул букIараб дандчIваялъул гIахьалчи.

ЧIекъдерица кIудияб адабалда рекIелъ цIунун руго араб заманалъул ва жакъасел диниял церехъабазул цIарал. Гьел ккола ХХ векалъул байбихьуда вукIарав Дагъистаналда рагIарав гIалим ШайихмухIамад, беццав хIафиз Чупанил МухIамад, дин гьукъараб коммунистияб заманалда гIемерал соназ росдае дибирлъи гьабурав Ражабилаев Ордаш, росдал исламияб жимгIияталъул жигарчи беццав ГIамирханов Сайгид-АхIмад, динияб идараялъул хIалтIухъан ва районалъул имам МухIамадов АхIмад-хIажи, Дагъистаналъул исламияб университеталъул проректор, Поволжьеялда вугев «Ислам» журналалъул вакил Ибрагьимханов ГIабдула-хIажи, МахIачхъалаялда бугеб авалияб мажгиталъул имам МухIамадов ХIабиб …

Спорт кидаго хирияб букIана чIекъдерие. Жиндир заманалда Россиялда цIар рагIарав речIчIухъан вукIана Сулейманов ИсмагIел. Жиндир къуват бихьизабизе Дагъистаналъул росабалъгун шагьаразда ва Россиялъул гIемерал цирказул аренабазда цеве вахъунаан гьев ва хъатил гъугъаялъухъе нахъе унаан.Гьесул щулияб гьудуллъи букIана цIар рагIарав революционер ДахIадаев МахIачилгун, бергьарав художник Юнусиласул МухIамадилгун. Жидер заманалда цIар тIибитIун букIана ханжар-туманкI хIалтIизабиялъе ва чотIахъанлъиялъул гьунаралъе ЧIиркъатIаса КъунахIал Бакъил ва халатаб манзилалъ векериялъеги  кьурабалъе ххариялъеги жинде данде чи вукIинчIев Къурбанов ГIабдусаламил. Араб гIасруялъул 50-абилел соназ районалда цIар рагIарав гимнаст вукIана ГIамргIалиев КъурахIма. 1989 соналдаса нахъе ЧIиркъатIа хIалтIулеб буго гIолилазул спортивияб школа. Гьеб школалда куцарал васаз призал росана Дагъистаналъул, Россиялъул, Европаялъул ва дунялалъулго къецазда. Школалда спорталъул махщел лъазабула 600-ялдаса цIикIкIарал спортсменаз, гьенир хIалтIула гугариялъул, боксалъул, волейболалъул, шашкаби-шахматазул, спортивияб туризмалъул секцияби. Спортшколалъе нухмалъи гьабулеб буго Шихшалаев ГIабдулмажидица, гьев живго ккола лъикIав спортсмен, махщел бугев тренер-педагог ва лъикIав гIуцIцIарухъан.

Росу чIухIараб буго спортшколалдасан кIудияб спорталде гали бегьарал, росдал ва районалъул цIар рагIизабурал гIолохъабаздаса:
МухIамадов МухIамад – мастер спорта международного класса, обладатель Кубка Мира по дзюдо в Грузии в 2010 году.
МухIамадханов МухIамадсагIид – мастер спорта, чемпион России по вольной борьбе среди молодежи за 2008 год, призер чемпионата мира по вольной борьбе среди студентов в итальянском городе Турине в 2010 году.
МухIамадов Шамиль – мастер спорта, серебряный призер Чемпионата мира по дзюдо среди молодежи в Болгарии 2010 году.

Росуялъул буго цебетIеялъе лъикIаб букIинесеб. МахIачхъала-Болъихъ асфальт тIураб пачалихъияб кIваралъул нухда аскIоб букIиналъ, косервал гьарулеб завод букIиналъ, бусурбабаз кIиабилеб Макка абун цIар тараб, дунялалда рагIараб АхIугохI аскIоб букIиналъ, шайих ГIалисултанил зиярат букIиналъ, ахал гIезариялъе цIакъго гьава рекъараб тIабигIат букIиналъ ва цIи гьабизе бегьулеб чIабатI промышленныяб къагIидаялъ хIалтIизабизе ресал рукIиналъ-гьел киналго шартIаз рес кьола ЧIиркъатIа прмышленность, ахихъанлъи ва туризмалъул бизнес цебетIезабизе.

Ибрагим Рамазанович

Ибрагимов Ибрагим.